Kalp–damar hastalıkları (KVH), dünya genelinde ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer alıyor. Son yıllarda yayımlanan geniş ölçekli meta-analizler, Akdeniz tipi beslenme düzeninin bu riskle olan ilişkisini oldukça tutarlı biçimde ortaya koyuyor. Bu yazıda, 2024 yılında yayımlanmış üç farklı sistematik derleme ve meta-analizin bulgularını özetliyorum.
Nutrients dergisinde 2024'te yayımlanan ve 28 çalışmayı (26 gözlemsel çalışma, 2 randomize kontrollü çalışma; toplam 679.259 katılımcı) kapsayan bir sistematik derleme ve meta-analiz, 60 yaş üzeri yetişkinlerde Akdeniz diyetine yüksek uyumun tüm nedenlere bağlı mortalite riskini yaklaşık %23, kardiyovasküler mortaliteyi yaklaşık %27 ve ölümcül olmayan kardiyovasküler olayları yaklaşık %23 azalttığını bildirdi.
Nutrition & Dietetics dergisinde yayımlanan bir şemsiye derleme (umbrella review), mevcut meta-analizleri bir araya getirerek Akdeniz diyetinin ölümcül kardiyovasküler olay riskini %10–67, ölümcül olmayan olay riskini ise %21–70 aralığında azaltabileceğini; bu koruyucu etkinin, zaten kardiyovasküler hastalığı olan popülasyonlarda daha belirgin olduğunu aktarıyor. Aynı derleme, incelenen meta-analizlerin metodolojik kalitesinin çoğunlukla düşük olduğunu ve daha kaliteli çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu da vurguluyor.
Public Health Nutrition dergisinde yayımlanan bir kanıt haritalama (evidence mapping) çalışması, Akdeniz diyeti ile koroner kalp hastalığı, akut miyokart enfarktüsü, inme, kalp yetmezliği ve majör kardiyovasküler olaylar arasındaki ilişkiyi "orta düzey kanıt" olarak sınıflandırdı; bu da bulguların yönü konusunda makul bir güven olduğunu, ancak kesinliğin mükemmel olmadığını gösteriyor.
Akdeniz tipi beslenme; sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, zeytinyağı ve balık ağırlıklı, kırmızı et ve işlenmiş gıdaların sınırlı olduğu bir örüntüdür. Literatür, bunun tek bir "mucizevi" besin değil, bütüncül bir beslenme örüntüsü olarak değerlendirildiğinde kardiyovasküler fayda sağladığını gösteriyor. Danışanlarımla çalışırken bu ilkeleri, kişinin laboratuvar değerleri, ilaç kullanımı ve yaşam tarzına göre bireyselleştiriyorum; hazır bir "Akdeniz diyeti listesi" herkese aynı şekilde uygulanmaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz ve herkes için aynı sonucu garanti etmez. Mevcut bir kalp-damar rahatsızlığınız veya ilaç kullanımınız varsa, beslenme değişikliği öncesinde doktorunuza ve bir diyetisyene danışmanız önerilir.