"Yerel alın, karbon ayak iziniz düşsün" cümlesini muhtemelen duymuşsunuzdur. Ancak gıdanın çevresel etkisini ele alan en kapsamlı çalışmalardan biri, bu cümlenin büyük kısmının yanlış yere odaklandığını göstermektedir.
Poore ve Nemecek'in Science dergisinde yayımladığı, yaklaşık 38.700 çiftliği, 119 ülkeyi ve küresel protein ile kalori tüketiminin yaklaşık %90'ını temsil eden 40 ürünü kapsayan geniş ölçekli analiz, gıdanın tedarik zinciri boyunca oluşan sera gazı emisyonlarının büyük bölümünün üretim (çiftlik) aşamasından kaynaklandığını göstermektedir. Taşımanın payı küresel olarak yaklaşık %6'dır; ormansızlaşma dahil edildiğinde çiftlik aşamasının payı %81'e çıkmaktadır.
Aynı çalışma, hayvansal ürünlerin emisyonunun önemli bölümünün yem üretimi, arazi kullanımı ve işleme aşamalarından kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Sığır eti, bitkisel protein kaynaklarıyla karşılaştırıldığında 100 gram protein başına kat kat daha yüksek emisyon üretmektedir. Çalışma ayrıca, et, su ürünleri yetiştiriciliği, yumurta ve süt ürünlerinin dünya tarım arazisinin yaklaşık %83'ünü kullandığını, ancak proteinin yalnızca %37'sini ve kalorinin %18'ini sağladığını bildirmektedir.
Dikkat çekici bir diğer bulgu, aynı ürünü üreten çiftlikler arasında çevresel etkinin 50 kata kadar değişebildiğidir. Bu, "hangi ürünü" tükettiğimizin yanında, "nasıl üretildiğinin" de önemli olduğunu göstermektedir.
FAO'nun 2011 tarihli raporu, insan tüketimine yönelik üretilen gıdanın yaklaşık üçte birinin — yıllık yaklaşık 1,3 milyar ton — kayıp veya israf edildiğini bildirmektedir. Dolayısıyla gıdanın çevresel ayak izini düşürmek için sadece nereden aldığımıza değil, ne kadarını çöpe attığımıza da bakmak gerekmektedir.
Danışanlarıma sürdürülebilir beslenme konusunda tek bir "iyi" veya "kötü" ürün etiketi yerine, tabak kompozisyonunu (protein kaynağı çeşitliliği) ve gıda israfını azaltmayı önceliklendirmelerini öneriyorum. Mevsiminde ve kısa mesafeden alınan ürünler hâlâ güzel bir tercihtir; ancak bu, israfı azaltma ve protein kaynaklarını çeşitlendirme adımlarının üzerine eklenen bir tercih olarak değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye niteliği taşımaz.